Elektronisch stemmen met papieren bewijsstuk

In heel wat gemeenten zal er bij de komende verkiezingen elektronisch gestemd worden mét een papieren bewijsstuk. Een nieuwe wet legt de procedure vast. Het papieren bewijsstuk moet zorgen voor meer transparantie.

Elektronisch stemmen

Elektronisch stemmen is al vrij goed ingeburgerd in heel wat gemeenten. Maar het huidige systeem heeft een aantal tekortkomingen, vooral op het vlak van controle en transparantie. Daarom organiseert de federale wetgever nu een nieuwe vorm van elektronisch stemmen: elektronisch stemmen met een papieren bewijsstuk. Dat systeem werd al getest bij de gemeente- en provincieraadsverkiezingen van 2012. Nu is er ook een federaal wettelijk kader.

Verkiezingen

Het elektronisch stemmen met papieren bewijsstuk zal gelden voor de verkiezingen van het Europees parlement, de Kamer en de gemeenschaps- en gewestparlementen. Enkel in die gemeenten die bij KB zijn aangeduid om op die manier te stemmen. Het nieuwe systeem zal in 151 Vlaamse gemeenten en in 2 Brusselse gemeenten (Sint-Gillis en Sint-Pieters-Woluwe) gebruikt worden.

Kiezen

Elk stemhokje van een stembureau waar op de nieuwe manier gestemd wordt, heeft een stemcomputer. Elk met een aanraakscherm, een printer voor de stembiljetten en een chipkaartlezer.

Elke kiezer krijgt van de voorzitter van het stembureau een chipkaart. De kiezer steekt die eerst in de kaartlezer van de computer. Dan verschijnen op het aanraakscherm het volgnummer en het letterwoord of logo van alle kandidatenlijsten. De kiezer kan dan met zijn vinger de lijst van zijn keuze aanduiden. Hij kan ook blanco stemmen.

Nadat de kiezer de lijst heeft gekozen, komen op zijn beeldscherm alle kandidaten voor de betrokken lijst. De kiezer kan dan zijn keuze maken.

Als de kiezer heeft gestemd, wordt hem gevraagd zijn keuze te bevestigen. Die bevestiging sluit de stem van de kiezer af voor de betrokken verkiezing. Zolang hij niet bevestigd heeft, kan hij zijn stem nog annuleren en een andere lijst met kandidaten kiezen.

Daarna volgt dezelfde procedure voor de andere verkiezingen.

Afgedrukt stembiljet

Heeft de kiezer voor alle verkiezingen gestemd, dan drukt de computer een stembiljet af. Dat is het papieren bewijsstuk. Op dat stembiljet staan de uitgebrachte stemmen, zowel in een tweedimensionale barcode als in uitgetypte vorm. Het uitgetypte deel is enkel bestemd voor controle en audit. De kiezer kan ermee controleren of zijn stem juist werd opgenomen.

De kiezer vouwt het afgedrukte stembiljet in twee. Met de bedrukte zijde naar binnen. Hij neemt zijn chipkaart uit de lezer.

Kiezers die dat willen kunnen - via een specifieke barcodelezer - de barcode op hun stembiljet visualiseren op een scherm. Op die manier kunnen ze controleren of de barcode overeenstemt met de getypte vorm van de stem.

De kiezer stapt vervolgens naar de stembus. Hij geeft zijn chipkaart terug aan de voorzitter, scant de barcode van zijn stembiljet met de elektronische stembus en steekt het stembiljet in de stembus. Als er al iemand bij de stembus staat, moet de kiezer wachten in een wachtzone (op minstens een meter van de stembus).

Annulatie

Het stembiljet kan geannuleerd worden. Bijvoorbeeld als het verkeerd is gevouwen waardoor de uitgebrachte stem zichtbaar is, bij beschadiging, als de barcode niet kan gelezen worden of als er een verschil is tussen de gevisualiseerde barcode en de uitgetypte stem.

Twee gegevensdragers

De gegevens over de stemming worden altijd opgeslagen op twee gegevensdragers. De gegevensdragers en de stembiljetten worden in een verzegelde omslag gestoken en aan het kantonhoofdbureau bezorgd.

Onmiddellijk na ontvangst registreert het kantonhoofdbureau één van de ontvangen dragers op de gegevensdragers die bestemd zijn voor het optellen van de stemmen. Lukt dat niet, dan wordt geprobeerd met de tweede drager.

Lukt ook dat niet, dan wordt er opnieuw geteld op het niveau van het hoofdbureau. En daarvoor worden de barcodes van de stembiljetten gebruikt.

Gedeeltelijke uitslagen

De kantonhoofdbureaus mogen gedeeltelijke uitslagen bekendmaken. Maar dan moet wel een minimum aantal stembureaus zijn geregistreerd.

Totalisering

Een enkel kantonhoofdbureau zal de resultaten van alle verkiezingen totaliseren. Er is geen opsplitsing in een bureau A of B. Dat komt omdat bij gelijktijdige verkiezingen de totalisering moet gebeuren op hetzelfde systeem. De gegevensdragers van de stembureaus bevatten immers de stemmen van alle verkiezingen.

College van deskundigen

Er wordt een college van deskundigen opgericht met daarin informaticaspecialisten. Het ziet toe op het correcte verloop van de elektronische stemverrichtingen. Het controleert niet alleen de procedure van elektronisch stemmen maar ook het digitaal doorsturen van de verkiezingsuitslagen. Het zijn de parlementen die de deskundigen aanwijzen.

Er is een permanent college en een niet-permanent college. Er zijn effectieve en plaatsvervangende leden. Minstens één van de effectieve deskundigen in het permanent college moet jurist zijn.

Elk parlement van de deelstaten duidt een effectieve en een plaatsvervangende deskundige in het permanent college aan. Het federale parlement duidt drie effectieve en drie plaatsvervangende deskundigen aan.

Voor het niet-permanent college duidt elk parlement twee deskundigen aan.

Deskundigen van politieke partijen

Politieke partijen kunnen ook een informaticaspecialist aanwijzen. Die kan de broncodes van de stemsoftware controleren.

Erkenningsvoorwaarden

De elektronische stemsystemen met papieren bewijsstuk, de elektronische optellingssystemen van de stemmen en de stemsoftware moeten aan erkenningsvoorwarden voldoen.

Tussenkomst in investeringskost

De stemapparatuur is eigendom van de gemeente of het gewest. In beide gevallen kan de federale overheid tussenkomen in de investeringskosten. Voor 20 procent.

Onderhoud en opslag van de stemapparatuur zijn ten laste van de gemeente. De kosten voor de bijstand op de verkiezingsdag en alle leveringen (zoals USB-sticks, stemsoftware) zijn voor de federale overheid.

Inwerkingtreding

De nieuwe wet van 7 februari 2014 treedt in werking op 24 februari 2014.

Bron: Wet van 7 februari 2014 tot organisatie van de elektronische stemming met papieren bewijsstuk, BS 14 februari 2014.